Các nhà khoa học cảnh báo rằng một số chất tạo ngọt thường có trong nước ngọt ăn kiêng, thực phẩm không đường và sản phẩm ít calo có thể liên quan đến sự suy giảm trí nhớ và khả năng tư duy nhanh hơn theo thời gian.
VietEcho Sức Khỏe | Ngày 29 tháng 10 năm 2026
Mỗi ngày, hàng triệu người lựa chọn nước ngọt ăn kiêng, sữa chua không đường hoặc bánh kẹo ít calo với hy vọng bảo vệ sức khỏe bằng cách giảm lượng đường tiêu thụ.
Nhưng liệu những chất thay thế đường có thực sự tốt cho sức khỏe về lâu dài?
Một nghiên cứu quy mô lớn, theo dõi gần 13.000 người trưởng thành trong khoảng tám năm, đã đặt ra những câu hỏi đáng chú ý về mối liên hệ giữa chất tạo ngọt và sức khỏe não bộ.
Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng những người tiêu thụ lượng chất tạo ngọt nhất định ở mức cao nhất có
tốc độ suy giảm chức năng nhận thức nhanh hơn 62% so với nhóm tiêu thụ ít nhất.
Sự khác biệt này tương đương khoảng
1,6 năm lão hóa nhận thức bổ sung trong thời gian nghiên cứu.
Kết quả được công bố trên tạp chí y khoa
Neurology vào tháng 9 năm 2025 và tiếp tục thu hút sự quan tâm của cộng đồng khoa học.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng đây là mối liên hệ được quan sát, chưa phải bằng chứng khẳng định các chất tạo ngọt trực tiếp gây mất trí nhớ, bệnh Alzheimer hoặc tổn thương não.
Các Nhà Khoa Học Đã Phát Hiện Điều Gì?
Nghiên cứu phân tích dữ liệu của
12.772 người trưởng thành tại Brazil, với độ tuổi trung bình khoảng 52 khi bắt đầu tham gia.
Những người này được theo dõi trong khoảng tám năm.
Ban đầu, các nhà khoa học thu thập thông tin về chế độ ăn uống, bao gồm tần suất sử dụng thực phẩm và đồ uống có chứa các loại chất tạo ngọt khác nhau.
Trong thời gian nghiên cứu, những người tham gia được thực hiện nhiều bài kiểm tra đánh giá khả năng hoạt động của não bộ.
Các bài kiểm tra tập trung vào những chức năng quan trọng như:
- Trí nhớ: Khả năng học hỏi, ghi nhớ và nhớ lại thông tin.
- Khả năng sử dụng ngôn ngữ: Mức độ nhanh nhạy khi tìm và nói ra các từ ngữ.
- Trí nhớ làm việc: Khả năng ghi nhớ tạm thời và xử lý thông tin.
- Tốc độ xử lý: Khả năng tiếp nhận và phản ứng với thông tin.
- Chức năng nhận thức tổng thể: Đánh giá chung về trí nhớ và khả năng tư duy.
Sau đó, các nhà khoa học so sánh sự thay đổi về khả năng nhận thức giữa những nhóm tiêu thụ lượng chất tạo ngọt khác nhau.
Kết Quả Đáng Chú Ý: Tốc Độ Suy Giảm Nhận Thức Nhanh Hơn 62%
Những người tham gia được chia thành ba nhóm dựa trên lượng chất tạo ngọt tiêu thụ mỗi ngày.
Nhóm tiêu thụ ít nhất sử dụng trung bình khoảng 20 miligam mỗi ngày, trong khi nhóm cao nhất tiêu thụ trung bình khoảng 191 miligam mỗi ngày.
Sau khi điều chỉnh một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ, các nhà nghiên cứu ghi nhận:
| Mức tiêu thụ chất tạo ngọt |
Tốc độ suy giảm nhận thức so với nhóm thấp nhất |
| Thấp nhất |
Nhóm tham chiếu |
| Trung bình |
Nhanh hơn 35% |
| Cao nhất |
Nhanh hơn 62% |
Các nhà khoa học ước tính rằng sự khác biệt ở nhóm tiêu thụ nhiều nhất tương đương khoảng 1,6 năm lão hóa nhận thức bổ sung trong tám năm nghiên cứu.
Con số 62% thực sự có ý nghĩa gì?
Điều này không có nghĩa là uống nước ngọt ăn kiêng khiến bộ não lão hóa nhanh hơn 62% về mặt sinh học.
Cũng không có nghĩa là người sử dụng chất tạo ngọt có nguy cơ mắc bệnh Alzheimer cao hơn 62%.
Thay vào đó, con số này phản ánh sự khác biệt tương đối về tốc độ suy giảm điểm số trong các bài kiểm tra trí nhớ và tư duy giữa những nhóm tham gia nghiên cứu.
Đây là điểm rất quan trọng khi đọc và hiểu các thông tin về sức khỏe.
6 Chất Tạo Ngọt Nào Có Liên Quan Đến Sự Suy Giảm Nhận Thức?
Các nhà khoa học nghiên cứu bảy loại chất tạo ngọt thường được sử dụng trong thực phẩm và đồ uống.
Trong số đó, sáu loại có liên quan đến tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn trong các phân tích của nghiên cứu.
1. Aspartame
Aspartame là chất tạo ngọt nhân tạo thường xuất hiện trong nước ngọt ăn kiêng, đồ uống không đường, kẹo cao su và các món tráng miệng ít calories.
Chất này có vị ngọt cao hơn đường thông thường nhiều lần nên chỉ cần sử dụng một lượng nhỏ.
Vì được sử dụng rộng rãi trong các loại nước ngọt ăn kiêng, nhiều người có thể tiêu thụ aspartame thường xuyên mà không chú ý.
2. Saccharin
Saccharin là một trong những chất tạo ngọt nhân tạo lâu đời nhất.
Nó được sử dụng trong một số sản phẩm thay thế đường, đồ uống và thực phẩm chế biến sẵn.
Mặc dù đã được sử dụng trong nhiều thập niên, tác động lâu dài của saccharin đối với sức khỏe vẫn tiếp tục được nghiên cứu.
3. Acesulfame Potassium (Ace-K)
Acesulfame potassium, thường được viết tắt là Ace-K, xuất hiện trong nhiều loại nước giải khát không đường, sản phẩm bổ sung protein và thực phẩm ít calo.
Các nhà sản xuất thường kết hợp Ace-K với những chất tạo ngọt khác nhằm tạo ra hương vị gần giống đường tự nhiên.
4. Erythritol
Erythritol là một loại đường rượu, thường được sử dụng trong thực phẩm dành cho người ăn kiêng, chế độ keto và các sản phẩm giảm đường.
Nó có thể xuất hiện trong bánh kẹo không đường, đồ nướng và hỗn hợp chất tạo ngọt.
Mặc dù erythritol không thuộc cùng nhóm hóa học với các chất tạo ngọt nhân tạo như aspartame, nó vẫn được đưa vào nghiên cứu vì được sử dụng phổ biến để thay thế đường.
5. Sorbitol
Sorbitol cũng thuộc nhóm đường rượu.
Chất này thường có trong kẹo cao su không đường, bánh kẹo và một số loại thực phẩm chế biến.
Sorbitol còn hiện diện tự nhiên trong một số loại trái cây.
Khi tiêu thụ với lượng lớn, sorbitol có thể gây đầy hơi, khó chịu đường tiêu hóa hoặc tiêu chảy.
Tuy nhiên, những tác dụng phụ về tiêu hóa này không đồng nghĩa với việc sorbitol trực tiếp gây suy giảm trí nhớ.
6. Xylitol
Xylitol thường được sử dụng trong kẹo cao su không đường, kẹo bạc hà, các sản phẩm chăm sóc răng miệng và một số thực phẩm giảm đường.
Chất này còn được biết đến với lợi ích trong việc hỗ trợ phòng ngừa sâu răng khi được sử dụng phù hợp.
Những phát hiện mới không phủ nhận các lợi ích về răng miệng đã được nghiên cứu, nhưng đặt ra câu hỏi về ảnh hưởng lâu dài của việc tiêu thụ xylitol trong chế độ ăn uống.
Chất Tạo Ngọt Thứ Bảy Có Gì Khác Biệt?
Chất tạo ngọt thứ bảy được nghiên cứu là
tagatose.
Khác với sáu chất kể trên, tagatose không cho thấy mối liên hệ với tốc độ suy giảm nhận thức nhanh hơn trong nghiên cứu này.
Tuy nhiên, kết quả đó không chứng minh tagatose có khả năng bảo vệ trí nhớ hoặc là chất tạo ngọt tốt nhất cho sức khỏe.
Các nhà khoa học vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định ảnh hưởng lâu dài của từng loại chất tạo ngọt.
Người Dưới 60 Tuổi Có Thể Cần Đặc Biệt Quan Tâm
Một phát hiện đáng chú ý là mối liên hệ giữa chất tạo ngọt và suy giảm nhận thức xuất hiện rõ hơn ở những người dưới 60 tuổi.
Trong nhóm tuổi này, việc tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt có liên quan đến sự suy giảm nhanh hơn về khả năng sử dụng ngôn ngữ và chức năng nhận thức tổng thể.
Các nhà nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ tương tự ở nhóm trên 60 tuổi.
Nguyên nhân của sự khác biệt vẫn chưa được xác định.
Các yếu tố như chế độ ăn uống, tình trạng sức khỏe và những thay đổi liên quan đến tuổi tác có thể đóng vai trò nhất định.
Điều này không có nghĩa rằng chất tạo ngọt hoàn toàn vô hại đối với người cao tuổi.
Người Mắc Bệnh Tiểu Đường Có Mối Liên Hệ Rõ Hơn
Một kết quả quan trọng khác liên quan đến những người mắc bệnh tiểu đường.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy mối liên hệ giữa việc tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt và tốc độ suy giảm nhận thức mạnh hơn ở nhóm mắc bệnh tiểu đường so với nhóm không mắc bệnh.
Phát hiện này đáng chú ý vì nhiều người mắc bệnh tiểu đường thường sử dụng chất tạo ngọt thay đường nhằm kiểm soát lượng đường trong máu.
Tuy nhiên,
người mắc bệnh tiểu đường không nên tự động chuyển từ nước ngọt không đường sang nước ngọt có đường thông thường chỉ dựa trên nghiên cứu này.
Tiêu thụ quá nhiều đường vẫn có thể khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn.
Thay vào đó, người bệnh nên lựa chọn thực phẩm và đồ uống phù hợp với tình trạng sức khỏe, đồng thời trao đổi với nhân viên y tế khi cần thay đổi đáng kể chế độ ăn uống.
Chất Tạo Ngọt Có Gây Bệnh Alzheimer Không?
Câu trả lời hiện nay là:
Chưa có bằng chứng từ nghiên cứu này để khẳng định điều đó.
Đây là nghiên cứu quan sát, nghĩa là các nhà khoa học theo dõi thói quen ăn uống và khả năng nhận thức của những người tham gia.
Họ không phân chia ngẫu nhiên người tham gia thành các nhóm bắt buộc sử dụng những loại chất tạo ngọt cụ thể trong thời gian dài.
Mặc dù đã điều chỉnh nhiều yếu tố, vẫn có khả năng những yếu tố khác góp phần tạo ra kết quả.
Ví dụ, những người thường xuyên sử dụng thực phẩm ăn kiêng có thể có tình trạng chuyển hóa, thói quen ăn uống, bệnh nền hoặc việc sử dụng thuốc khác biệt so với những người không dùng.
Ngoài ra, thông tin về chế độ ăn uống phần lớn dựa trên việc người tham gia tự nhớ và báo cáo những gì họ tiêu thụ.
Vì vậy, nghiên cứu chưa thể chứng minh quan hệ nguyên nhân và kết quả.
Các thử nghiệm lâm sàng và nghiên cứu dài hạn bổ sung sẽ cần thiết để xác định liệu những chất tạo ngọt cụ thể có trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ hay không.
Người Tiêu Dùng Nên Làm Gì Để Bảo Vệ Sức Khỏe Não Bộ?
Mặc dù kết quả nghiên cứu đáng quan tâm, người tiêu dùng không cần hoảng sợ hoặc lập tức loại bỏ tất cả sản phẩm không đường.
Thay vào đó, có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản.
1. Đọc kỹ thành phần trên nhãn thực phẩm
Khi mua thực phẩm hoặc đồ uống, hãy kiểm tra danh sách thành phần để nhận biết các chất như aspartame, saccharin, acesulfame potassium, erythritol, sorbitol và xylitol.
Những sản phẩm có nhãn "Sugar-Free", "Zero Sugar" hoặc "Diet" vẫn có thể chứa một hay nhiều chất tạo ngọt.
2. Ưu tiên nước uống không có chất tạo ngọt
Nước lọc, nước khoáng có ga không thêm chất tạo ngọt và trà không đường là những lựa chọn giúp giảm sự phụ thuộc vào cả đường bổ sung lẫn chất tạo ngọt thay thế.
3. Tập giảm thói quen ăn uống quá ngọt
Việc giảm dần độ ngọt của thức ăn và đồ uống có thể giúp cơ thể quen với hương vị tự nhiên hơn.
Điều này cũng có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng nhiều đường hoặc chất thay thế đường.
4. Chú trọng chất lượng toàn bộ chế độ ăn uống
Một chế độ ăn cân bằng với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt và thực phẩm ít chế biến giúp cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết cho sức khỏe tổng thể.
5. Không thay thế chất tạo ngọt bằng quá nhiều đường
Mật ong, si rô cây phong, đường dừa hay đường trắng đều có thể cung cấp lượng đường và calo đáng kể.
Một sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên không có nghĩa là có thể sử dụng không giới hạn.
6. Cân nhắc tình trạng sức khỏe của từng người
Những người mắc bệnh tiểu đường hoặc có vấn đề về chuyển hóa nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi thực hiện thay đổi lớn trong chế độ ăn uống, đặc biệt nếu thay đổi có thể ảnh hưởng đến việc kiểm soát đường huyết.
Câu Hỏi Lớn Hơn: Thực Phẩm Không Đường Có Luôn Tốt Cho Sức Khỏe?
Trong nhiều năm, người tiêu dùng được khuyến khích giảm lượng đường nhằm hạn chế calo và hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa.
Các chất tạo ngọt thay đường trở thành một phần phổ biến trong chiến lược đó.
Tuy nhiên, những nghiên cứu về tác động lâu dài của chất tạo ngọt đang cho thấy vấn đề có thể phức tạp hơn việc chỉ giảm lượng calo.
Mỗi loại chất tạo ngọt có cấu trúc hóa học và đặc điểm chuyển hóa khác nhau.
Vì thế, không thể kết luận rằng tất cả các chất tạo ngọt đều có tác động giống nhau đối với cơ thể.
Các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu mối liên hệ tiềm năng giữa chất tạo ngọt với hệ vi sinh đường ruột, quá trình chuyển hóa, sức khỏe tim mạch và chức năng não bộ.
Dù có những tín hiệu cần được quan tâm, bằng chứng khoa học hiện nay vẫn chưa đầy đủ để đưa ra kết luận chắc chắn cho từng chất.
Kết Luận: Giảm Đường Là Quan Trọng, Nhưng Cũng Cần Hiểu Rõ Chất Thay Thế Đường
Nghiên cứu trên gần 13.000 người trưởng thành bổ sung thêm bằng chứng về mối liên hệ giữa việc tiêu thụ một số chất tạo ngọt và sự suy giảm chức năng nhận thức theo thời gian.
Những người sử dụng lượng chất tạo ngọt cao nhất có tốc độ suy giảm điểm số nhận thức nhanh hơn 62% so với nhóm sử dụng ít nhất.
Sự khác biệt này tương đương khoảng 1,6 năm lão hóa nhận thức bổ sung trong tám năm theo dõi.
Sáu chất tạo ngọt có liên quan đến sự suy giảm nhanh hơn, trong khi tagatose không cho thấy mối liên hệ tương tự trong nghiên cứu.
Tuy nhiên, những kết quả này
không chứng minh chất tạo ngọt trực tiếp gây tổn thương não hoặc bệnh sa sút trí tuệ.
Đối với người tiêu dùng, thông điệp quan trọng không phải là sợ hãi mọi sản phẩm không đường, mà là hiểu rõ mình đang sử dụng những gì mỗi ngày.
Ưu tiên thực phẩm ít chế biến, giảm dần thói quen ăn uống quá ngọt và duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng vẫn là những hướng tiếp cận hợp lý.
Một sản phẩm có ít đường hơn có thể mang lại một số lợi ích dinh dưỡng, nhưng điều đó không tự động có nghĩa rằng nó là lựa chọn tốt nhất cho mọi khía cạnh sức khỏe lâu dài.
Nguồn Tham Khảo
Nghiên cứu khoa học: Gonçalves NG và cộng sự.
Association Between Consumption of Low- and No-Calorie Artificial Sweeteners and Cognitive Decline. Tạp chí Neurology, năm 2025, tập 105, số 7.
DOI:
https://doi.org/10.1212/WNL.0000000000214023
Bài viết tham khảo: American Academy of Neurology, được đăng tải trên ScienceDaily.
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261028234238.htm
Lưu ý từ VietEcho Health: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin và kiến thức sức khỏe, không thay thế việc chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn y tế dành riêng cho từng cá nhân.
