Các nhà nghiên cứu phát hiện sự bất thường trong nhịp hoạt động của não bộ, có thể giúp giải thích vì sao bệnh tâm thần phân liệt ảnh hưởng đến khả năng nhận thức, ngôn ngữ, vận động và cách con người cảm nhận thế giới xung quanh. Phát hiện này có thể mở ra những hướng nghiên cứu mới nhằm phát hiện bệnh sớm hơn và phát triển các phương pháp điều trị chính xác hơn.
VietEcho Sức Khỏe | Ngày 29 tháng 10 năm 2026
Điều gì sẽ xảy ra nếu nhiều triệu chứng tưởng chừng không liên quan của bệnh tâm thần phân liệt thực ra lại bắt nguồn từ một vấn đề chung trong cách các vùng não giao tiếp với nhau?
Các nhà khoa học tại Đại học McGill, Canada, vừa tìm thấy bằng chứng cho thấy sự rối loạn nhịp hoạt động của não có thể đóng vai trò chung trong một số triệu chứng khó lý giải nhất của căn bệnh tâm thần phức tạp này.
Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng những người mắc bệnh tâm thần phân liệt thường có
hoạt động sóng não beta yếu hơn và chậm hơn so với những người khỏe mạnh.
Đáng chú ý hơn, mức độ bất thường của tín hiệu não này có liên quan đến những khó khăn trong việc xử lý thông tin từ các giác quan, tình trạng lời nói thiếu mạch lạc và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng bệnh.
Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học
Science Advances vào tháng 10 năm 2026, góp phần giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách bệnh tâm thần phân liệt ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ.
Mặc dù phát hiện này đầy triển vọng, nghiên cứu vẫn đang ở giai đoạn ban đầu. Công trình chỉ có 50 người tham gia và cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi những kết quả này có thể được áp dụng vào chẩn đoán hoặc điều trị.
Bệnh Tâm Thần Phân Liệt Là Gì?
Tâm thần phân liệt (schizophrenia) là một rối loạn tâm thần phức tạp, có thể ảnh hưởng đến cách một người nhận thức thực tại, xử lý thông tin, giao tiếp và tương tác với những người xung quanh.
Đây cũng là một trong những bệnh lý tâm thần thường bị công chúng hiểu sai.
Một số người cho rằng tâm thần phân liệt có nghĩa là một người có nhiều nhân cách khác nhau. Tuy nhiên, điều này không đúng.
Bệnh tâm thần phân liệt hoàn toàn khác với rối loạn nhận dạng phân ly (dissociative identity disorder), còn được gọi là rối loạn đa nhân cách, vốn là một tình trạng sức khỏe tâm thần riêng biệt.
Người mắc bệnh tâm thần phân liệt có thể gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:
Ảo giác (Hallucinations): Cảm nhận được những điều thực tế không hiện diện, chẳng hạn như nghe thấy tiếng nói khi không có ai đang nói.
Hoang tưởng (Delusions): Tin tưởng mạnh mẽ vào những điều không phù hợp với thực tế và tiếp tục duy trì niềm tin đó ngay cả khi có bằng chứng trái ngược.
Ngôn ngữ thiếu tổ chức (Disorganized speech): Gặp khó khăn trong việc sắp xếp suy nghĩ và diễn đạt ý tưởng thành những câu nói rõ ràng, dễ hiểu.
Hành vi thiếu tổ chức (Disorganized behavior): Có những hành động khó dự đoán, thiếu phối hợp hoặc không phù hợp với hoàn cảnh.
Giảm động lực và biểu lộ cảm xúc: Khó bắt đầu công việc, duy trì các mối quan hệ xã hội hoặc thể hiện cảm xúc.
Suy giảm chức năng nhận thức: Gặp khó khăn về khả năng tập trung, trí nhớ làm việc, lập kế hoạch hoặc xử lý thông tin.
Không phải tất cả người mắc bệnh tâm thần phân liệt đều có những triệu chứng giống nhau hoặc bị ảnh hưởng ở cùng một mức độ.
Với phương pháp điều trị thích hợp và sự hỗ trợ cần thiết, nhiều người có thể cải thiện đáng kể tình trạng bệnh và duy trì cuộc sống có ý nghĩa, tích cực.
Não Bộ Hoạt Động Giống Như Một Dàn Nhạc Giao Hưởng
Để hiểu phát hiện mới này, hãy tưởng tượng bộ não con người giống như một dàn nhạc giao hưởng lớn.
Trong một dàn nhạc, nhiều nhóm nhạc cụ khác nhau phải phối hợp nhịp nhàng để tạo ra một bản nhạc hoàn chỉnh.
Đàn violin, piano, trống và những nhạc cụ khác có thể đảm nhiệm các giai điệu khác nhau, nhưng tất cả đều phải tuân theo một nhịp điệu chung.
Nếu một nhóm nhạc cụ chơi quá chậm hoặc không còn giữ đúng nhịp, toàn bộ bản nhạc có thể trở nên rời rạc và thiếu hài hòa.
Bộ não con người cũng hoạt động theo một cơ chế phối hợp phức tạp tương tự.
Hàng tỷ tế bào thần kinh liên tục trao đổi thông tin thông qua các tín hiệu điện và hóa học.
Một số tín hiệu này tạo thành những nhịp dao động đều đặn, được gọi là
dao động thần kinh (brain oscillations), thường được biết đến với tên gọi sóng não.
Những nhịp hoạt động này giúp điều phối sự liên lạc giữa các vùng khác nhau của não bộ.
Khi thời điểm xuất hiện hoặc cường độ của những tín hiệu này bị rối loạn, não có thể gặp khó khăn trong việc kết hợp và xử lý thông tin một cách hiệu quả.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học McGill đã tập trung vào một loại dao động đặc biệt: hoạt động sóng beta.
Sóng Não Beta Là Gì?
Sóng beta là những dao động nhịp nhàng trong hoạt động điện của não, thường có tần số khoảng
13 đến 30 hertz (Hz).
Một hertz tương đương với một chu kỳ dao động trong mỗi giây.
Điều đó có nghĩa là sóng beta thường dao động khoảng 13 đến 30 lần mỗi giây.
Hoạt động của sóng beta tham gia vào nhiều chức năng quan trọng của não bộ, bao gồm:
- Điều khiển và phối hợp vận động.
- Xử lý thông tin từ các giác quan.
- Duy trì sự chú ý.
- Điều phối và trao đổi thông tin giữa các vùng não.
Tuy nhiên, sóng beta không đơn giản là thước đo trí thông minh hoặc khả năng tập trung.
Vai trò của loại sóng này phụ thuộc vào vùng não đang hoạt động và nhiệm vụ mà con người đang thực hiện.
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tìm hiểu cách hoạt động của sóng beta thay đổi khi người tham gia thực hiện những nhiệm vụ liên quan đến nhận thức và vận động.
Họ phát hiện rằng những người mắc tâm thần phân liệt có xu hướng xuất hiện hoạt động sóng beta yếu hơn và chậm hơn so với nhóm người khỏe mạnh.
Kết quả này cho thấy những thay đổi trong cơ chế điều phối thời gian của não bộ có thể góp phần tạo ra nhiều triệu chứng vốn trước đây được nghiên cứu riêng biệt.
Các Nhà Khoa Học Đã Nghiên Cứu Não Bộ Như Thế Nào?
Nghiên cứu có tổng cộng
50 người tham gia, được chia thành hai nhóm:
- 25 người được chẩn đoán mắc bệnh tâm thần phân liệt.
- 25 người khỏe mạnh thuộc nhóm đối chứng.
Các nhà nghiên cứu đo hoạt động não khi những người tham gia thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến thông tin thị giác và thính giác.
Những nhiệm vụ này nhằm đánh giá mức độ chính xác trong việc nhận biết thời điểm xảy ra các sự kiện liên quan đến hình ảnh và âm thanh.
Các nhà khoa học cũng phân tích lời nói của người tham gia để đánh giá những biểu hiện giao tiếp thiếu tổ chức.
Nhóm nghiên cứu sử dụng một công nghệ có tên là
từ não đồ (Magnetoencephalography – MEG).
MEG có khả năng phát hiện những từ trường cực kỳ nhỏ được tạo ra bởi hoạt động điện của các tế bào thần kinh trong não.
Khác với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh cấu trúc thông thường, vốn chủ yếu cho thấy hình dạng và cấu trúc giải phẫu, MEG có thể ghi nhận sự thay đổi hoạt động thần kinh với độ chính xác rất cao về mặt thời gian.
Nhờ đó, các nhà nghiên cứu có thể theo dõi thời điểm và nhịp độ xuất hiện của những tín hiệu não trong quá trình thực hiện các hoạt động khác nhau.
Các phép đo được tiến hành tại Trung tâm Chẩn đoán Hình ảnh Não McConnell, thuộc Viện và Bệnh viện Thần kinh Montreal.
Các Nhà Khoa Học Đã Phát Hiện Điều Gì?
Nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng hoạt động sóng beta ở những người mắc bệnh tâm thần phân liệt nhìn chung yếu hơn và chậm hơn so với nhóm đối chứng.
Tuy nhiên, phát hiện đáng chú ý nhất nằm ở mối liên hệ giữa những bất thường này và các triệu chứng của bệnh.
Những người có mức độ bất thường sóng beta rõ rệt hơn cũng có xu hướng gặp nhiều khó khăn hơn trong một số chức năng não bộ.
1. Khó Khăn Trong Việc Xử Lý Hình Ảnh Và Âm Thanh
Bộ não của chúng ta liên tục tiếp nhận thông tin từ mắt và tai.
Để hiểu được môi trường xung quanh, não phải xác định thời điểm xảy ra các sự kiện và mối liên hệ giữa những tín hiệu giác quan khác nhau.
Ví dụ, khi quan sát một người đang nói chuyện, não sẽ kết hợp chuyển động của môi người đó với âm thanh phát ra từ giọng nói.
Sự phối hợp chính xác về thời gian giúp não kết hợp hai nguồn thông tin này thành một trải nghiệm thống nhất và dễ hiểu.
Nếu cơ chế điều phối thời gian của các tín hiệu giác quan bị rối loạn, việc diễn giải thông tin tiếp nhận từ môi trường có thể trở nên khó khăn hơn.
Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng hoạt động sóng beta yếu hơn có liên quan đến kết quả kém hơn trong những bài kiểm tra đánh giá khả năng nhận biết thời gian của các tín hiệu giác quan.
2. Lời Nói Thiếu Mạch Lạc
Một phát hiện quan trọng khác liên quan đến khả năng tổ chức lời nói.
Một số người mắc bệnh tâm thần phân liệt gặp khó khăn trong việc duy trì trình tự suy nghĩ hợp lý khi trò chuyện.
Họ có thể bất ngờ chuyển từ chủ đề này sang chủ đề khác hoặc diễn đạt theo cách khiến người nghe khó theo dõi.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng mức độ bất thường sóng beta càng rõ rệt thì tình trạng lời nói thiếu tổ chức cũng có xu hướng nghiêm trọng hơn.
Điều này gợi ý rằng một số cơ chế thần kinh tham gia điều phối thông tin giác quan cũng có thể liên quan đến cách não bộ tổ chức ngôn ngữ.
Tuy nhiên, nghiên cứu chưa chứng minh rằng sóng beta bất thường trực tiếp gây ra những khó khăn về lời nói.
3. Mức Độ Triệu Chứng Nghiêm Trọng Hơn
Các nhà khoa học cũng xem xét mối liên hệ giữa hoạt động sóng beta và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng lâm sàng.
Kết quả cho thấy những người có bất thường rõ rệt hơn trong loại tín hiệu não này cũng có xu hướng biểu hiện các triệu chứng nghiêm trọng hơn.
Mối liên hệ này cho thấy sự rối loạn trong cơ chế điều phối thời gian của hoạt động thần kinh có thể phản ánh một vấn đề rộng hơn trong cách não bộ xử lý và phối hợp thông tin.
Tuy nhiên, mức độ mạnh yếu và tính ổn định của những mối liên hệ này vẫn cần được xác nhận thông qua các nghiên cứu có quy mô lớn hơn.
Điều Gì Khiến Phát Hiện Này Trở Nên Đặc Biệt?
Bệnh tâm thần phân liệt ảnh hưởng đến nhiều chức năng khác nhau của não bộ.
Trước đây, các nhà nghiên cứu thường xem xét riêng biệt những vấn đề như khó khăn trong xử lý giác quan, rối loạn ngôn ngữ, bất thường vận động và những triệu chứng khác.
Phát hiện mới đặt ra khả năng rằng ít nhất một số khó khăn này có thể liên quan đến cùng một cơ chế thần kinh nền tảng.
Thay vì nghiên cứu từng triệu chứng riêng lẻ, các nhà khoa học có thể tìm hiểu cách sự rối loạn phối hợp giữa các vùng não góp phần gây ra nhiều triệu chứng cùng lúc.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa rằng bệnh tâm thần phân liệt chỉ có một nguyên nhân duy nhất.
Đây là một rối loạn phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, bao gồm di truyền, quá trình phát triển thần kinh, môi trường và các cơ chế sinh học.
Những hệ thống chất dẫn truyền thần kinh, đặc biệt là dopamine và glutamate, cũng đã được nghiên cứu rộng rãi trong nhiều thập niên.
Phát hiện về sóng beta bổ sung thêm một góc nhìn mới vào bức tranh khoa học phức tạp này, chứ không thay thế những kiến thức đã được xác lập trước đó.
Liệu Phát Hiện Này Có Giúp Chẩn Đoán Bệnh Tâm Thần Phân Liệt Sớm Hơn?
Một trong những ứng dụng tiềm năng quan trọng là khả năng nhận diện sớm những người cần được hỗ trợ về sức khỏe tâm thần.
Bệnh tâm thần phân liệt thường bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn thanh thiếu niên hoặc đầu tuổi trưởng thành.
Trước khi những triệu chứng loạn thần rõ rệt xuất hiện, một số người có thể trải qua những thay đổi về suy nghĩ, khả năng giao tiếp xã hội, động lực hoặc cách nhận thức môi trường xung quanh.
Việc nhận biết sớm những thay đổi đáng lo ngại có thể giúp người bệnh được đánh giá chuyên môn và tiếp cận phương pháp điều trị thích hợp.
Các nhà nghiên cứu hy vọng rằng, nếu kết quả được xác nhận, việc đo hoạt động sóng beta có thể trở thành một trong những công cụ hỗ trợ nhận diện những người có nguy cơ cao phát triển triệu chứng loạn thần.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều giới hạn quan trọng.
Nghiên cứu hiện tại chưa thiết lập được một phương pháp sàng lọc đáng tin cậy.
Nó cũng chưa chứng minh rằng hoạt động sóng beta có thể dự đoán chính xác ai sẽ mắc bệnh tâm thần phân liệt trong tương lai.
Ngoài ra, nghiên cứu chưa xác định rằng bất thường sóng beta chỉ xuất hiện ở bệnh tâm thần phân liệt mà không xuất hiện trong các bệnh lý thần kinh hoặc tâm thần khác.
Những nghiên cứu lớn hơn và được thực hiện độc lập sẽ cần thiết trước khi công nghệ này có thể được xem xét áp dụng thường quy trong lâm sàng.
Các Nhà Khoa Học Có Thể Phát Triển Phương Pháp Điều Trị Mới Không?
Một câu hỏi khác là liệu phát hiện này có thể dẫn đến những phương pháp điều trị nhắm vào các cơ chế thần kinh cụ thể hơn hay không.
Hiện nay, việc điều trị bệnh tâm thần phân liệt thường bao gồm thuốc chống loạn thần, liệu pháp tâm lý, giáo dục và hỗ trợ gia đình, hỗ trợ xã hội cùng các chương trình phục hồi chức năng.
Những phương pháp này có thể giúp giảm triệu chứng và cải thiện khả năng sinh hoạt, mặc dù hiệu quả điều trị khác nhau giữa từng người.
Nếu hoạt động sóng beta bất thường thực sự góp phần gây ra một số triệu chứng, các nhà khoa học trong tương lai có thể nghiên cứu những cách điều chỉnh nhịp hoạt động thần kinh này.
Một số hướng nghiên cứu tiềm năng có thể bao gồm các phương pháp kích thích não không xâm lấn hoặc những can thiệp khác nhằm tác động đến sự liên lạc giữa các tế bào thần kinh.
Tuy nhiên, đây vẫn chỉ là những khả năng cần được nghiên cứu trong tương lai, chưa phải phương pháp điều trị được chứng minh hiệu quả từ công trình này.
Hiện chưa có bằng chứng từ nghiên cứu cho thấy chỉ cần làm tăng cường độ sóng beta là có thể chữa khỏi bệnh tâm thần phân liệt hoặc loại bỏ các triệu chứng.
Vì Sao Việc Hỗ Trợ Sớm Lại Quan Trọng?
Bệnh tâm thần phân liệt có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc học tập, công việc, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày.
Đáng tiếc, những hiểu lầm và định kiến xã hội có thể khiến người mắc bệnh ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ.
Một số người và gia đình không muốn chia sẻ về những trải nghiệm bất thường, chẳng hạn như nghe thấy tiếng nói không có nguồn phát thực tế, hoặc những thay đổi đáng kể trong suy nghĩ vì lo sợ bị đánh giá.
Điều quan trọng là phải hiểu rằng
tâm thần phân liệt là một bệnh lý thuộc lĩnh vực sức khỏe tâm thần, không phải biểu hiện của sự yếu đuối, thiếu ý chí hay khiếm khuyết về đạo đức.
Các triệu chứng của bệnh có thể được đánh giá và điều trị bởi những chuyên gia sức khỏe tâm thần có chuyên môn phù hợp.
Việc thăm khám sớm đặc biệt quan trọng khi một người bắt đầu có ảo giác kéo dài, những niềm tin bất thường rất khó thay đổi, suy nghĩ thiếu tổ chức hoặc những thay đổi lớn về hành vi và khả năng sinh hoạt.
Tuy nhiên, những biểu hiện như vậy không tự động có nghĩa là người đó mắc bệnh tâm thần phân liệt.
Một số bệnh lý nội khoa, thần kinh, tâm thần hoặc những tình trạng liên quan đến việc sử dụng chất cũng có thể gây ra các triệu chứng tương tự.
Vì vậy, cần có quá trình thăm khám và đánh giá chuyên môn đầy đủ để xác định nguyên nhân.
Những Giới Hạn Quan Trọng Của Nghiên Cứu
Mặc dù phát hiện này mở ra một hướng nghiên cứu có giá trị, vẫn cần xem xét một số hạn chế quan trọng.
Thứ nhất, quy mô nghiên cứu còn nhỏ. Chỉ có 25 người mắc bệnh tâm thần phân liệt và 25 người khỏe mạnh thuộc nhóm đối chứng tham gia.
Thứ hai, nghiên cứu xác định mối liên hệ, không chứng minh nguyên nhân. Kết quả chưa thể khẳng định rằng hoạt động sóng beta yếu hơn trực tiếp gây ra những triệu chứng được quan sát.
Thứ ba, cần có các nghiên cứu độc lập để xác nhận kết quả. Các nhà khoa học phải kiểm tra xem những phát hiện tương tự có xuất hiện trong những nhóm dân số lớn hơn và đa dạng hơn hay không.
Thứ tư, khả năng ứng dụng trong lâm sàng vẫn chưa rõ ràng. Nghiên cứu chưa tạo ra một xét nghiệm chẩn đoán, phương pháp sàng lọc hoặc liệu pháp điều trị mới.
Chính các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng cần thêm nhiều công trình khoa học trước khi có thể đưa ra những kết luận chắc chắn hơn.
Kết Luận: Một Bước Tiến Mới Trong Việc Tìm Hiểu Bệnh Tâm Thần Phân Liệt
Các nhà khoa học tại Đại học McGill đã phát hiện một mối liên hệ đáng chú ý giữa hoạt động sóng beta yếu hơn, chậm hơn và một số triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt.
Kết quả cho thấy những bất thường trong cách não bộ điều phối thông tin có thể góp phần giải thích các khó khăn liên quan đến xử lý giác quan, tổ chức lời nói và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng.
Nghiên cứu này bổ sung thêm hiểu biết về bệnh tâm thần phân liệt như một rối loạn liên quan đến những cơ chế giao tiếp thần kinh phức tạp.
Nếu được xác nhận trong những nghiên cứu quy mô lớn hơn, phát hiện có thể góp phần cải thiện khả năng tìm hiểu, phát hiện hoặc điều trị một số triệu chứng của bệnh trong tương lai.
Ở thời điểm hiện tại, kết quả nên được xem là một bước tiến quan trọng trong nghiên cứu khoa học, chứ chưa phải một đột phá có thể áp dụng ngay vào thực hành y khoa.
Thông điệp đáng khích lệ nhất là các nhà khoa học đang tiếp tục khám phá cách bộ não con người hoạt động, từng bước làm sáng tỏ những bệnh lý đã đặt ra nhiều thách thức cho y học suốt nhiều thế hệ.
Nguồn Tham Khảo
Nghiên cứu gốc: Wei HT, Boutet D, Dou R, Ahrens J, Zeramdini N, Voppel A và các cộng sự.
Neurophysiological dynamics related to perception, action, and language in schizophrenia. Tạp chí Science Advances. Năm 2026; tập 12, số 43.
DOI:
https://doi.org/10.1126/sciadv.aeh5819
Thông tin nghiên cứu: Đại học McGill, được đăng tải trên ScienceDaily ngày 29 tháng 10 năm 2026.
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261028232659.htm
Lưu ý từ VietEcho Health: Bài viết được cung cấp nhằm mục đích giáo dục và phổ biến kiến thức sức khỏe. Nội dung không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị bởi các chuyên gia y tế và sức khỏe tâm thần có chuyên môn.
