Nghiên cứu mới cho thấy tình trạng viêm trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến nhau thai và sự phát triển của thai chuột đực, mở ra hướng nghiên cứu mới về nguồn gốc sinh học của chứng tự kỷ.
VietEcho Sức Khỏe | Ngày 3 tháng 11 năm 2026
Trong nhiều thập niên, các nhà khoa học tập trung nghiên cứu bộ não để tìm hiểu nguyên nhân của rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD). Tuy nhiên, một khám phá mới cho thấy những manh mối quan trọng có thể nằm ở một cơ quan ít được chú ý hơn:
nhau thai, cơ quan kết nối cơ thể người mẹ với thai nhi trong suốt thai kỳ.
Các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Cold Spring Harbor, New York, Hoa Kỳ, đã phát hiện mối liên hệ tiềm năng giữa phản ứng viêm của cơ thể mẹ, những thay đổi ở các tế bào chuyên biệt của nhau thai và các bất thường trong quá trình phát triển của thai chuột đực.
Kết quả nghiên cứu, được công bố trên tạp chí khoa học
Science Advances, có thể giúp giải thích một phần lý do vì sao chứng tự kỷ được chẩn đoán ở bé trai nhiều hơn bé gái.
Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng thí nghiệm được thực hiện trên chuột.
Nghiên cứu chưa chứng minh rằng tình trạng viêm nhau thai gây ra bệnh tự kỷ ở con người.
1. Vì Sao Nhau Thai Lại Quan Trọng Đến Vậy?
Nhau thai là một cơ quan đặc biệt, chỉ hình thành và tồn tại trong thời kỳ mang thai.
Cơ quan này đảm nhiệm nhiều chức năng thiết yếu:
- Vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng từ mẹ sang thai nhi.
- Loại bỏ các chất thải từ quá trình trao đổi chất của thai nhi.
- Sản xuất những hormone quan trọng để duy trì thai kỳ.
- Điều hòa sự tương tác giữa hệ miễn dịch của người mẹ và thai nhi đang phát triển.
Thai nhi mang vật chất di truyền từ cả cha lẫn mẹ. Vì vậy, hệ miễn dịch của người mẹ phải duy trì sự cân bằng tinh tế: vừa chống lại các tác nhân gây bệnh, vừa tạo điều kiện để thai nhi phát triển bình thường.
Các nhà khoa học cho rằng nếu sự cân bằng này bị xáo trộn, quá trình phát triển của thai nhi có thể bị ảnh hưởng trong một số trường hợp.
Nghiên cứu mới cho thấy nhau thai có thể đóng vai trò quan trọng trong cơ chế này.
2. Các Nhà Khoa Học Đã Phát Hiện Điều Gì?
Nhóm nghiên cứu do Phó giáo sư Lucas Cheadle dẫn đầu đã tìm hiểu điều gì xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể mẹ bị kích hoạt trong thai kỳ.
Thay vì cho chuột mang thai nhiễm virus thật, các nhà khoa học sử dụng một chất có khả năng mô phỏng một số phản ứng miễn dịch thường xảy ra khi cơ thể chống lại virus.
Họ tiến hành thí nghiệm ở nhiều giai đoạn khác nhau của thai kỳ.
Một thời điểm đặc biệt nhạy cảm được xác định vào khoảng
ngày thứ 12,5 của thai kỳ ở chuột.
Chỉ trong vòng 24 giờ sau khi phản ứng miễn dịch được kích hoạt, khoảng
30% phôi thai xuất hiện những bất thường đáng kể, bao gồm giảm trọng lượng thai và thay đổi trong quá trình phát triển của các cơ quan cảm giác.
Khoảng 70% phôi thai còn lại không xuất hiện những bất thường tương tự.
Điều này cho thấy ngay cả trong cùng một thai kỳ, mức độ nhạy cảm của từng phôi thai đối với tình trạng viêm cũng có thể khác nhau.
Cần lưu ý rằng những bất thường về phát triển được quan sát trong giai đoạn phôi thai không đồng nghĩa với việc chẩn đoán tự kỷ.
3. Vì Sao Thai Đực Lại Dễ Bị Ảnh Hưởng Hơn?
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là sự khác biệt giữa phôi thai đực và phôi thai cái.
Trong thí nghiệm, các bất thường phát triển được ghi nhận ở một số phôi thai đực, trong khi phôi thai cái không xuất hiện những thay đổi tương tự.
Điều này đặc biệt thú vị vì trên thực tế, chứng tự kỷ được chẩn đoán ở bé trai nhiều hơn đáng kể so với bé gái.
Từ lâu, các nhà khoa học đã tìm hiểu liệu yếu tố di truyền, hormone, hệ miễn dịch hoặc những khác biệt sinh học khác có góp phần tạo nên sự chênh lệch này hay không. Sự khác biệt trong cách nhận biết và chẩn đoán tự kỷ giữa hai giới cũng có thể đóng vai trò nhất định.
Điểm đáng chú ý của nghiên cứu mới chính là thời điểm những khác biệt xuất hiện.
Thai đực đã biểu hiện mức độ nhạy cảm cao hơn ngay từ giai đoạn rất sớm, trước khi nhiều quá trình biệt hóa giới tính quan trọng diễn ra.
Điều này gợi ý rằng những khác biệt sinh học giữa phôi thai đực và cái có thể ảnh hưởng đến sự phát triển sớm hơn so với những gì chúng ta từng nhận thức.
Các nhà khoa học hiện đang tìm hiểu liệu phôi thai cái có những cơ chế bảo vệ đặc biệt, hay phôi thai đực có những đặc điểm khiến chúng nhạy cảm hơn với một số phản ứng miễn dịch.
Hiện chưa có kết luận chắc chắn về hai khả năng này.
4. Khám Phá Bất Ngờ Bên Trong Nhau Thai
Để tìm hiểu vì sao một số phôi thai bị ảnh hưởng, các nhà khoa học tập trung nghiên cứu một nhóm tế bào chuyên biệt trong nhau thai, gọi là
tế bào spongiotrophoblast.
Đây là những tế bào nằm trong một vùng của nhau thai chuột, có vai trò trong sự tương tác giữa mô của mẹ và mô của thai nhi.
Trong điều kiện bình thường, chúng góp phần duy trì môi trường cần thiết cho sự phát triển khỏe mạnh của thai.
Tuy nhiên, ở những phôi thai đực bị ảnh hưởng, các nhà nghiên cứu phát hiện những thay đổi đáng kể liên quan đến tình trạng viêm và sự xáo trộn cấu trúc của nhau thai.
Các mẫu nhau thai này cho thấy:
- Hoạt động gia tăng của những gene liên quan đến phản ứng viêm.
- Hoạt động suy giảm của các con đường sinh học liên quan đến cấu trúc mô.
- Những thay đổi trong các quá trình liên quan đến sản xuất hormone.
Ngoài ra, các nhà nghiên cứu còn phát hiện sự gia tăng các tín hiệu viêm trong nước ối bao quanh những phôi thai bị ảnh hưởng.
Những kết quả này cho thấy phản ứng miễn dịch của cơ thể mẹ có thể, trong một số điều kiện nhất định, làm xáo trộn môi trường bảo vệ thai nhi.
5. Vai Trò Của Phân Tử Gây Viêm IL-6
Nghiên cứu cũng xác định một phân tử truyền tín hiệu viêm quan trọng mang tên
interleukin-6 (IL-6).
IL-6 thuộc nhóm cytokine, là những protein giúp các tế bào miễn dịch liên lạc với nhau trong quá trình viêm và chống nhiễm trùng.
Trong các thí nghiệm trên chuột, IL-6 đóng vai trò cần thiết để những bất thường phát triển được quan sát xuất hiện sau khi hệ miễn dịch của chuột mẹ bị kích hoạt.
Phát hiện này giúp các nhà khoa học xác định một con đường sinh học tiềm năng để tiếp tục nghiên cứu.
Tuy nhiên, IL-6 cũng tham gia vào nhiều chức năng miễn dịch bình thường của cơ thể.
Điều này không có nghĩa rằng phụ nữ mang thai nên tự ý sử dụng thuốc chống viêm hoặc thuốc ức chế IL-6 để phòng ngừa tự kỷ.
Chưa có phương pháp phòng ngừa nào như vậy được chứng minh từ nghiên cứu này.
6. Có Phải Nhiễm Trùng Trong Thai Kỳ Gây Ra Bệnh Tự Kỷ?
Không. Nghiên cứu này chưa chứng minh được điều đó.
Tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, trong đó di truyền đóng vai trò quan trọng.
Mặc dù một số nghiên cứu đã tìm thấy mối liên hệ thống kê giữa tình trạng nhiễm trùng hoặc viêm ở người mẹ và những kết quả phát triển thần kinh sau này của trẻ, mối liên hệ đó không có nghĩa rằng nhiễm trùng trực tiếp gây ra tự kỷ ở một đứa trẻ cụ thể.
Rất nhiều phụ nữ từng bị nhiễm trùng trong thai kỳ vẫn sinh ra những em bé phát triển bình thường.
Ngược lại, nhiều trẻ tự kỷ được sinh ra sau những thai kỳ không ghi nhận bất kỳ tình trạng nhiễm trùng hay biến chứng viêm nào.
Nghiên cứu mới chỉ xác định một cơ chế sinh học có thể xảy ra ở chuột. Các nhà khoa học vẫn cần xác định liệu cơ chế tương tự có liên quan đến chứng tự kỷ ở con người hay không.
Cha mẹ không nên xem kết quả này là bằng chứng cho rằng mình đã gây ra chứng tự kỷ ở con.
7. Khám Phá Này Có Thể Giúp Phòng Ngừa Hoặc Điều Trị Tự Kỷ Không?
Có thể mở ra những hướng nghiên cứu mới, nhưng vẫn còn một chặng đường dài phía trước.
Các nhà khoa học hy vọng sẽ xác định được vì sao một số phôi thai đực đặc biệt nhạy cảm với phản ứng viêm và liệu phôi thai cái có sở hữu cơ chế bảo vệ tự nhiên hay không.
Trong tương lai, những thay đổi đặc biệt ở nhau thai có thể được nghiên cứu như các dấu hiệu giúp nhận biết nguy cơ bất thường phát triển.
Các nhà nghiên cứu cũng có thể tìm hiểu những phương pháp bảo vệ môi trường giữa mẹ và thai nhi trước các phản ứng viêm có hại.
Tuy nhiên, tất cả những khả năng này hiện vẫn nằm trong giai đoạn nghiên cứu.
Chưa có xét nghiệm nhau thai nào dựa trên phát hiện này được xác nhận có khả năng dự đoán trẻ sẽ mắc tự kỷ. Cũng chưa có phương pháp điều trị hoặc phòng ngừa tự kỷ nào được chứng minh từ kết quả nghiên cứu.
8. Phụ Nữ Mang Thai Nên Biết Điều Gì?
Thông điệp quan trọng nhất không phải là lo sợ tình trạng viêm trong thai kỳ, mà là duy trì việc chăm sóc sức khỏe trước sinh phù hợp.
Phụ nữ mang thai nên:
- Khám thai định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Tuân thủ các khuyến cáo tiêm chủng phù hợp trong thai kỳ.
- Thực hiện những biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng thông thường.
- Liên hệ với bác sĩ khi bị bệnh đáng kể hoặc sốt kéo dài.
- Tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi bắt đầu hoặc ngừng sử dụng thuốc.
Nghiên cứu này không phải là lý do để đổ lỗi cho người mẹ, tránh các loại vaccine được khuyến cáo, hoặc sử dụng những phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng.
Một Hướng Đi Mới Trong Nghiên Cứu Tự Kỷ
Bộ não vẫn là trọng tâm trong việc tìm hiểu chứng tự kỷ. Tuy nhiên, quá trình hình thành và phát triển của não bộ chịu ảnh hưởng từ một môi trường sinh học vô cùng phức tạp ngay từ trước khi trẻ chào đời.
Nghiên cứu mới bổ sung bằng chứng cho thấy nhau thai và sự tương tác miễn dịch giữa mẹ và thai nhi là những lĩnh vực cần được quan tâm nhiều hơn.
Dù các nhà khoa học vẫn chưa xác định được liệu những phát hiện trên chuột có áp dụng trực tiếp cho chứng tự kỷ ở con người hay không, khám phá này đã mở ra một hướng nghiên cứu đầy triển vọng về sự phát triển thần kinh trong giai đoạn đầu đời.
Đôi khi, để hiểu rõ hơn về bộ não, các nhà khoa học cần nhìn xa hơn chính bộ não đó.
Nguồn nghiên cứu: Sanchez-Martin I. và cộng sự.
Maternal-fetal immune conflict contributes to male-specific impairments in a mouse model of neurodevelopmental disorders. Science Advances, tháng 9 năm 2026.
DOI:
https://doi.org/10.1126/sciadv.aeg0779
Đơn vị nghiên cứu: Cold Spring Harbor Laboratory, New York, Hoa Kỳ.
VietEcho Sức Khỏe – Giúp mọi người hiểu khoa học một cách dễ dàng.
